Vrije wil

Posted by on Mrt 13, 2014 in Blog Herre Faber | No Comments

Hebben wij een vrije wil? Een oude maar interessante discussie die recent weer in de belangstelling staat door een debat tussen neurofysioloog Sam Harris (geen vrije wil) en filosoof Daniel Dennett (wel een soort van vrije wil).

Voor mij is het zonneklaar dat Harris gelijk heeft. Vrije wil is een illusie. Had u een keus toen u mijn blog aanklikte? Had u op dat moment, met uw genen, uw opvoeding, uw ervaringen en uw gemoedstoestand kunnen besluiten om niet mijn blog aan te klikken en in plaats daarvan bijvoorbeeld thee te gaan zetten? Nee! Dat zou een schending zijn van de natuurwetten. Het zou betekenen dat er naast de wetten van de natuur- en scheikunde, die het gedrag van de zenuwcellen in uw hoofd bepalen, een eigenzinnig onzichtbaar kaboutertje in uw hoofd de dingen naar zijn hand zou zetten. Onzin natuurlijk, u bent niet de auteur van uw eigen gedachten.

Honger

Aan de andere kant: we (ik ook) voelen wel heel sterk dat we een vrije wil hebben. Een mooi citaat van Perry London om dit kracht bij te zetten: ‘This sense of freedom is as surely a part of man’s nature as is the fact that he does not have it’. Is het dan één grote illusie? Ja, zonder twijfel. Maar waaróm hebben we dan die illusie? Wat is het biologische nut van deze zelfmisleiding? Denk eens out of the box, vergelijk het eens met hongergevoel. Dat is een motiverende emotie om eten te gaan zoeken en een goed idee om je overlevingskansen te vergroten. Hongergevoel zélf hoeft helemaal geen realiteitswaarde te hebben. De ‘waarheid van het hongergevoel’ is een zinloze uitspraak. Maar als het mensen aanzet tot eten, wordt het wel geselecteerd door de natuur.

Het nemen van een weloverwogen beslissing is, net als eten zoeken, een goed idee om te overleven. Als het gevoel van vrije wil en verantwoordelijkheid nu eens ‘alleen maar’ een motiverende emotie is om hersengebieden te activeren die verschillende scenario’s simuleren en een weloverwogen beslissing produceren? Of dat vrijheidsgevoel ook echt realistisch is, doet er niet toe. Het helpt in de strijd om het bestaan. Dit idee is afkomstig van de psycholoog Richard Rakos en voor het eerst heb ik over dit onderwerp het idee: ‘Wow, dat zou het inderdaad wel eens kunnen zijn’. Maar het staat eenieder natuurlijk vrij om er het zijne van te denken.