Vals zingen, vals kijken?

Posted by on Dec 29, 2013 in Blog Herre Faber | No Comments

Bijna iedereen heeft wel een idee dat bepaalde kleuren bij elkaar passen of niet. Ik zeg ‘bijna’, want zelf zie ik het niet, tot groot verdriet van mijn vrouw. Het schijnt dat ik uit mezelf de meest idiote kleurcombinaties aantrek. Sommige collega’s vinden dat ook en zijn niet te beroerd om dat te zeggen. Laatst had ik een oranje broek en een roze T-shirt. Het schijnt dat dat vloekt.

Het valt me gewoon niet op, maar laat ik eens proberen om het natuurkundig te verklaren. De kleur van licht laat zich verklaren als een trilling. Geluid is ook een trilling: een trilling van luchtmoleculen. Snelle trillingen veroorzaken een hoge toon en langzame een lage toon. Als extraatje ‘versmelten’ sommige tonen als het ware in elkaar. Dit is de basis van muziek. Bijvoorbeeld, een toon van 1000 trillingen per seconde (1000 Hertz) versmelt met een toon van 2000 Hertz. Die 1000 Hertz past namelijk precies tweemaal in 2000 Hertz. Dat klinkt prettig samen. Maar ook 1000 Hertz en 1500 Hertz versmelten, zij het iets minder. De reden: precies drie keer 1000 Hertz past in exact tweemaal 1500 Hertz. Versmelten van tonen heeft iets te maken met gehele getallen. Verder uitwerken hiervan leidt (in het Westen) tot een toonladder van twaalf in elkaar versmeltende tonen. Met een selectie van díe tonen kun je een liedje maken.

Nuance

Dan licht. Verschillende ‘toonhoogtes’ van licht zien we als verschillende kleuren. Is het nu zo dat bijvoorbeeld 400 terahertz (rood) en 800 terahertz (violet) ook in elkaar versmelten? Vinden wij mensen het prettig om een combinatie van deze twee lichttrillingen te zien? Nee, het lijkt erop van niet. Als licht van verschillende frequenties bij elkaar komt op ons netvlies, ervaren we één kleur. Dit is fundamenteel anders bij geluid. Als twee geluidstonen tegelijk ons oor bereiken, blijven we die twee tonen apart horen, ook als ze in elkaar versmelten. Wit zonlicht daarentegen bevat alle mogelijke kleuren, maar we zien alleen maar wit, niet de afzonderlijke kleuren. Onze ogen missen dus heel wat nuances.

Natuurkundige basis

En daar wordt het voor mij dus lastig: sommigen (ik niet) genieten ondanks het gebrek aan nuance toch van bepaalde kleurcombinaties, alsof het om tonen van 1000 en 2000 Hertz gaat. Ik denk echter dat dit, in tegenstelling tot geluid, dus puur cultureel is bepaald. Er is geen natuurkundige basis. Ik denk dat ik het maar bij geluid en muziek houd. Mag mijn vrouw mijn kleding uitzoeken.