Bijziend

Posted by on Apr 20, 2012 in Blog Herre Faber | No Comments

Ik heb me altijd gestoord aan het woord ‘bijziend’. Dat betekent letterlijk dat je dichtbij goed ziet, maar er wordt mee bedoeld dat je ver weg niet goed ziet. ‘Verblind’ dus, of zoiets… Taal blijft een merkwaardig fenomeen. Maar waar ik met mijn pet echt niet bij kan, is dat iedereen, ogendokters en gewone mensen, blijmoedig accepteert dat meer dan de helft van de Nederlanders hiervoor een bril draagt.

Hoe moest dat dan in de oertijd… toen er geen brillen waren? Het lijkt mij wel handig om een wild dier te zien vóórdat hij dichtbij genoeg is om je met huid en haar op te vreten. Ik heb dan ook nooit de standaardverklaring geloofd dat bijziendheid genetisch is. Dat hadden onze voorouders nooit overleefd. Maar weten is beter dan geloven en gelukkig zijn er onderzoekers zo gis geweest om mensen van pas ontdekte inheemse stammen te onderzoeken. Wat blijkt? Niemand van deze ‘primitieve’ mensen was bijziend. Echt waar: niemand! Wat blijkt nog meer? Na twee generaties toedienen van beschaving is de helft inmiddels bijziend, net als in Nederland.

Leesbril voor kinderen

Kennelijk leidt beschaving tot bijziendheid en niet je genen. Er is zelfs een verklarend mechanisme ontdekt. Misschien een beetje technisch, maar hier volgt het. Een goed functionerende ooglens buigt het binnenvallende licht af, waardoor een scherp beeld op het netvlies ontstaat. Voor het zien van een nabij voorwerp moet de lens het licht heel sterk buigen door met speciale spiertjes de lens boller te maken. Bij te weinig buiging projecteert het beeld áchter het netvlies en ontstaat op het netvlies een vaag beeld. Als dit gebeurt bij kinderen, wier ogen nog volop in ontwikkeling zijn, reageert het netvlies door, heel slim, naar achteren te groeien.

Maar dit is in onze beschaafde wereld een rampzalig recept! Wij dwingen kinderen om van dichtbij boeken te lezen. Het netvlies groeit daardoor bij de helft van de bevolking sterk naar achter, veel meer dan in de oertijd. Het kan zelfs zover verplaatsen dat daardoor ver weg zien een probleem wordt: je bent bijziend! Met andere woorden: onderwijs is de oorzaak van bijziendheid! Wat is de remedie? Boeken en computermonitoren afschaffen? Wellicht, maar niet erg praktisch. Een andere mogelijkheid is om kinderen met een beginnende bijziendheid te helpen bij het lezen. Helpen betekent in dit geval niet een bril voor ver weg (dat is slechts symptoombestrijding), maar juist een leesbril. Zouden oogartsen en opticiens deze radicale ‘ziens’wijze aankunnen? Ik ben bang van niet.